ACTUEEL /
IBO-hervorming dreigt negatief uit te draaien voor jongeren
TEKST Koen Repriels / FOTO KlingSup / 14 JANUARI 2026 / LEESTIJD 3 MINUTEN
De Vlaamse Regering heeft beslist om het systeem van de Individuele Beroepsopleiding (IBO) te hervormen. Het officiële doel is het systeem aantrekkelijker te maken voor de cursist, maar uit ACV-simulaties blijkt dat de hervorming voor veel cursisten net negatief dreigt uit te draaien.
De IBO was jarenlang een belangrijk instrument van werkplekleren dat werkzoekenden via een praktijkopleiding op de werkvloer liet doorstromen naar een vaste job. De bedoeling was en is dat IBO een opstap is naar duurzaam werk. Met de hervorming wil de Vlaamse Regering het systeem wijzigen én tegelijk bijna tien miljoen besparen op het VDAB-budget, doordat de overheid niet langer de kost van de cursistenvergoeding meefinanciert.
Vanaf 1 januari 2026 zal de werkgever rechtstreeks een premie aan de cursist betalen. Die wordt berekend via een complexe formule op basis van de uitkering en een percentage van het loon bij aanwerving.
Volgens de Vlaamse Regering moet die nieuwe berekeningswijze werkgevers meer mogelijkheden geven om een vergoeding op maat overeen te komen, die beter aansluit bij het toekomstige brutoloon. Werkgevers stellen dat de hervorming “in nagenoeg alle gevallen” leidt tot een hogere premie voor de werkzoekende. In de hervormingsnota staat ook dat de premie maximaal 80% van het gewaarborgd gemiddeld minimummaandinkomen (GGMMI) - dus 1.689,50 euro bruto – benadert. Die 1.689,50 euro is echter geen harde ondergrens meer. Werkgevers kunnen voortaan eenzijdig kiezen voor 70% in plaats van 80, 90 of 100% van het toekomstige brutoloon. In het oude systeem gold wel een minimum van 80% van het GGMMI.
Lager dan het leefloon
Uit ACV-simulaties blijkt dat de hervorming voor veel cursisten in lageloonsectoren negatief dreigt uit te vallen als werkgevers voor 70% kiezen. De hogere percentages van 80 tot 100% hangen volledig af van de goodwill van de werkgever. Er is dus geen enkele garantie op onderhandelingsruimte voor de cursist – en net in sectoren met lage lonen is die onderhandelingspositie zwak.
-//-
“Een alleenstaande zonder vervangingsinkomen zou in de horeca een premie krijgen van 1.285 euro voor een voltijdse IBO: onder het leefloon.”
_
In 2024 waren 2000 van de 6000 IBO-cursisten aan de slag in de horeca, retail en kleinhandel: sectoren met lage lonen. Bijna de helft van de IBO-cursisten is jonger dan 25. Zij starten vaak aan het sectorale minimumloon. Voor deze jongeren is het dus zeer reëel dat hun IBO-premie lager zal uitvallen dan vandaag.
In sommige sectoren kan de premie zelfs onder het leefloon zakken voor wie geen vervangingsinkomen heeft. Bovendien is geen indexering voorzien en dreigt een fiscale kater bij de eindafrekening, doordat in de berekeningsformule slechts 11% bedrijfsvoorheffing wordt ingehouden. Het nettoverlies kan oplopen tot 150 à 200 euro per maand – voor veel cursisten het verschil tussen rondkomen of niet. Een alleenstaande zonder vervangingsinkomen zou in de horeca bijvoorbeeld een premie krijgen van 1.285 euro voor een voltijdse IBO: onder het leefloon.
Kwaliteit verbeteren
We stellen vast dat cursisten vaak volledig worden ingeschakeld in productieprocessen, terwijl de focus net op competentieversterking en opleiding moet liggen. Het klopt dat de kwaliteitsvereisten in de hervorming sterker worden geformaliseerd, maar de opvolging en controle blijven onvoldoende.
We hadden graag gezien dat opleiders in bedrijven bijkomende opleidingen moeten volgen, zodat het aantal vroegtijdig stopgezette IBO’s daalt.
-//-
“We stellen vast dat cursisten vaak volledig worden ingeschakeld in productieprocessen, terwijl de focus net op competentie-versterking en opleiding moet liggen.”
_
De huidige regeling voorziet bescherming bij een eenzijdige stopzetting door de werkgever. Dat is terecht, zeker nu de werkloosheidsuitkering in de tijd beperkt is. In de praktijk biedt die bescherming echter geen garantie. Er bestaan meerdere stopzettingsredenen die geen recht geven op een schadevergoeding. Bovendien zijn er geen cijfers beschikbaar over stopzettingen wegens “eenzijdige stopzetting werkgever” of “foutieve houding van de werkgever”. We weten ook niet hoe vaak effectieve sancties volgen, zoals een tijdelijke of definitieve uitsluiting van IBO.
Veel cursisten ontdekken hun rechten en plichten pas wanneer het al misloopt. Dat is bijzonder problematisch nu de werkloosheidsduur beperkt wordt. Bovendien bouwen IBO-cursisten geen sociale rechten op, zoals werkloosheid en pensioen. Er zijn al gevallen bekend van cursisten die na een lange IBO-periode zonder uitleg aan de kant werden gezet. Als dat gebeurt op het einde van hun uitkeringsperiode blijven zij zonder vangnet achter.
Wat kan je als werknemersafgevaardigde doen op de werkvloer?
Als afgevaardigde heb je belangrijke hefbomen in handen om misbruik rond IBO te voorkomen en transparantie af te dwingen. Enkele concrete tips voor de ondernemingsraad:
• Wijs op de 100% werkgeverspremie
Herinner je werkgever eraan dat hij kan kiezen voor de volledige premie. Die keuze versterkt de garantie op aanwerving. Aanvaard geen premie onder 80%. Een IBO mag maximaal 6 maanden duren, maar vermijd trajecten langer dan drie of vier maanden om te voorkomen dat cursisten bij problemen zonder vangnet vallen.
• Stel een neutrale expert voor bij problemen
Bij twijfel over de kwaliteit van de opleiding of bij conflicten kan een externe expert helpen om objectief te oordelen en de cursist te beschermen. Dit is cruciaal, want bepaalde stopzettingsredenen leiden tot sancties en verlies van de werkloosheidsuitkering.
• Vraag inspraak in het opleidingsplan
Laat het opleidingsplan vooraf bespreken in de ondernemingsraad. Zo kan je waken over de relevantie en transparantie van het traject. Ga voor korte intensieve opleidingen en zorg dat de opleider op de werkvloer over gecertifieerde kwalificaties beschikt.
• Vraag een objectieve motivering bij niet-aanwerving.
Vraag de werkgever om schriftelijk toe te lichten waarom een IBO-cursist niet werd aangeworven en welke stopzettingsreden werd gebruikt. Dat voorkomt misbruik en biedt een basis voor overleg.
