DOSSIER /
EXPEDITIE VROUW/ HERSENEN
✏ ELKE VANDIJCK - JANUARI 2026 - LEESTIJD 5 MINUTEN
Met Expeditie Vrouw trekken CM, Femma, Ferm en Vrouwennet de komende drie jaar samen op pad om vrouwengezondheid meer aandacht te geven. We starten in 2026 met: Expeditie Hersenen – over mentale en neurobiologische gezondheid.
Samen willen we meer kennis, begrip en gelijkwaardigheid brengen in hoe er naar vrouwen en hun gezondheid gekeken wordt.
GELIJKWAARDIG, MAAR NIET GELIJK: HET VERGETEN VROUWELIJKE BREIN
Elk brein is anders, maar vrouwen blijken meer te worstelen met mentale klachten en hersenaandoeningen dan mannen. Ze krijgen vaker een depressie, angststoornis of PTSS (Posttraumatische stressstoornis), terwijl mannen eerder kampen met verslavingen of antisociale stoornissen. Bovendien komt migraine drie keer vaker voor bij vrouwen en hebben ze een groter risico op eetstoornissen.
Waar die verschillen vandaan komen, is nog niet helemaal duidelijk. Genen en hormonen spelen zeker mee, maar ook de manier waarop we naar mannen en vrouwen kijken, doet ertoe. Genderstereotypen als ‘emotionele vrouwen’ en ‘stoïcijnse mannen’ bepalen nog altijd hoe klachten worden herkend en benoemd.
Jarenlang was het mannelijke lichaam de norm in medisch onderzoek. Van vrouwen dacht men dat ze biologisch haast hetzelfde waren: wat kleiner, met borsten en een baarmoeder, maar verder geen groot verschil. Tegelijk werden ze te lastig bevonden voor medicijnonderzoek, want hun hormonen schommelen en ze kunnen zwanger worden. Dat zou de resultaten vertroebelen.
Een vreemde redenering dus: vrouwen waren tegelijk te gelijk en te verschillend. Die aanpak laat nog altijd sporen na in de zorg van vandaag. Veel medicijnen, diagnoses en behandelingen zijn vooral afgestemd op mannen. Vrouwen krijgen daardoor vaker bijwerkingen, verkeerde diagnoses en blijven soms jarenlang in het ongewisse over wat er echt aan de hand is. Aandoeningen zoals ADHD en autisme blijven bij hen vaker onopgemerkt, omdat hun symptomen niet passen in het stereotiepe beeld.
EXPEDITIE BOVENKAMER
Met Expeditie Hersenen willen we dat veranderen.We brengen het vrouwelijke brein onder de aandacht en pleiten voor een zorg die beter aansluit bij vrouwen. Daarvoor ontwikkelden we Expeditie Bovenkamer: geen gewone wandeling maar een beleving vol inzichten en uitdagingen. Bekende vlamingen prikkelen je brein met hun verhalen, en onderweg krijg je verrassende opdrachten die je aan het denken zetten. De wandeling is bedoeld voor lokale groepen, maar ook andere partners kunnen ermee aan de slag.
EXPEDITIE HERSENEN WIL EEN AANZET ZIJN tot:
- meer onderzoek naar verschillen tussen mannen en vrouwen;
- diagnoses en behandelingen die beter aansluiten bij vrouwen;
- meer kennis over het vrouwelijke brein bij zorgverleners;
- en meer aandacht voor preventie, veerkracht en mentaal welzijn.
Gelijke zorg vraagt om maatwerk. Dat is geen feminisme, dat is gewoon goede geneeskunde.
Alle inzichten uit de driejarige campagne Expeditie Vrouw worden nadien gebundeld in een overzicht vol aanbevelingen voor een vrouwvriendelijke zorg.
KLEINE WEGWIJZER:
Expeditie Vrouw: het overkoepelende project (2026–2028)
Expeditie Hersenen: het jaarthema van 2026
Expeditie Bovenkamer: de wandeling in het kader van Expeditie Hersenen
Femma Jongeren Putte
‘We hebben superveel zin om Expeditie Bovenkamer te organiseren met onze groep van jonge Femmadames. Met dit initiatief krijgt het vrouwenbrein eindelijk de aandacht die het verdient. Dat de getuigenissen zijn ingesproken door vrouwen waarin we ons kunnen herkennen, maakt het bovendien extra tof. Een heel fijne manier om bij te leren én tegelijk een gezellige wandeling te maken. We zijn nieuwsgierig en kunnen niet wachten om ermee aan de slag te gaan!’
DE GEZICHTEN VAN EXPEDITIE BOVENKAMER
Tijdens Expeditie Bovenkamer duiken wandelaars niet alleen in hun eigen hoofd, maar ook in dat van anderen. Tien bekende Vlaamse vrouwen, van actrice tot rector, delen onderweg hun persoonlijke ervaringen rond mentale aandoeningen en neuro divergente stoornissen. Elk met eigen verhalen en eigen redenen om mee te doen aan Expeditie Bovenkamer, maar allemaal met hetzelfde doel: meer aandacht voor wat er ons vrouwenhoofd omgaat.
Voor sommigen ligt de kracht van de expeditie vooral in openheid en herkenning. Tv- en podcastmaker Evy Gruyaert vindt het belangrijk dat gesprekken over mentaal welzijn vanzelfsprekend worden en dat iedereen hierin een stem krijgt. Dat herkent ook Vlaams minister Hilde Crevits. Na een periode van oververmoeidheid weet ze uit eigen ervaring hoe belangrijk het is om mentaal welzijn bespreekbaar te maken. Ook Linde Merckpoel die je waarschijnlijk kent van radio en tv, wil dat het thema meer aandacht krijgt. ‘Ik vind geestelijke gezondheid minstens even belangrijk als fysieke. Elke kans die ik krijg om dat in de verf te zetten, grijp ik.’
Die boodschap komt ook naar boven bij zangeres Margriet Hermans. Zij kampte in haar leven met periodes van depressie en met Expeditie Bovenkamer mee wil pleiten voor meer begrip en eerlijkheid rond mentale kwetsbaarheid. Ook zangeres Selah Sue zet zich al jaren in voor datzelfde doel. Eerst als meter van Te Gek!? en nu als gezicht van Expeditie Bovenkamer.
MEER BEGRIP VOOR NEURODIVERSITEIT
Voor sommige BV’s is neurodiversiteit niet zomaar een thema, maar iets wat hen persoonlijk raakt. En juist daarom doen ze mee aan dit project. Schrijfster en columniste Nele Reymen merkte sinds haar ADHD-diagnose hoe weinig mensen echt weten wat neurodiversiteit betekent. Culinair schrijfster en fotograaf Regula Ysewijn deelt die bezorgdheid. Ze is zelf neurodivergent en hoopt dat er meer onderzoek komt naar hoe aandoeningen zich bij vrouwen anders tonen dan bij mannen. Journalist en schrijfster Tuly Salumu herkent dat gevoel maar al te goed. Ze worstelde jarenlang met mentale problemen en ontdekte pas later dat ze autisme heeft. ‘Daarom vind ik het zo belangrijk dat er niet alleen meer onderzoek komt, maar dat er ook meer over gepraat wordt.’
GEEN BREIN IS HETZELFDE
Voor actrice Ruth Beckaert is meedoen vooral een manier om aandacht te vragen waarom diagnoses bij vrouwen vaak te laat komen. Haar eigen diagnoses ADD en ASS kwamen pas drie jaar geleden. Rector van de UGent en gynaecologe Petra De Sutter vindt Expeditie Bovenkamer broodnodig. ‘Alles wat met gendersensitiviteit te maken heeft in de geneeskunde is nog vrij nieuw. Pas dertig jaar geleden begon men te erkennen dat mannen en vrouwen anders reageren op ziektes, want lang keek de geneeskunde bijna uitsluitend naar mannen. Nu weten we dat we die verschillen moeten erkennen zodat vrouwen even correct behandeld worden.’
