VROUW MET VERHAAL /
GABRIELLE PETIT
✏ SHANNAH JONGSTRA - ILLUSTRATIE RUTGER VAN PARYS - JANUARI 2026 - LEESTIJD 2 MINUTEN
Gabrielle Petit (1893 - 1916) werd geboren in Doornik. Toen haar moeder stierf, plaatste haar vader de 9-jarige Gabrielle in een weeshuis. Op haar vijftiende ging ze aan het werk in Brussel. Tijdens haar tijd in de hoofdstad, kwam Gabrielle via via in contact met de Britse Geheime Dienst. De Eerste Wereldoorlog was ondertussen uitgebroken, en ze vroegen Gabrielle of zij deel wilde uitmaken van hun spionnennetwerk in het bezette België. Gabrielle ging akkoord en koos als schuilnaam Hélène Legrand.
Notities op sigarettenblaadjes
Vanaf 1915 ging ze aan de slag als één van de eerste vrouwelijke Belgische spionnen. Ze monitorde spoorwegactiviteiten en verplaatsingen van troepen in het bezette deel van ons land. Ze hield bij welke troepen aankwamen, welke vertrokken en hoeveel wapens ze bij zich hadden. Ze noteerde locaties van brandstofreserves en observatieposten, en gegevens over munitie en luchtafweergeschut. Ze gebruikte heel wat verschillende vermommingen: kindermeisje, lintenverkoper en zelfs dat van een Duitse officier. En haar notities schreef ze op sigarettenblaadjes. Die kon ze onopgemerkt oproken als ze opgepakt zou worden.
Gabrielle was ook actief bij Le Mot du Soldat, een netwerk dat clandestiene post bezorgde tussen Belgische soldaten aan het front en hun families in het bezette België. En ze hielp mee bij de verspreiding van La Libre Belgique, het grootste verzetsmagazine van België.
Politische Polizei
Gabrielle wist heel goed welke risico’s haar job inhield. Ze zag in die tijd met haar eigen ogen hoe spionnen publiek geëxecuteerd werden. In 1916 pakte de Politische Polizei uiteindelijk ook Gabrielle op. Het was een Duitser die zich voordeed als Nederlander die haar ontmaskerd en verklikt had. Gabrielle werd naar de gevangenis in Sint-Gillis gebracht waar ze wekenlang ondervraagd werd. Maar ze weigerde niet alleen namen van andere spionnen te noemen, ze beet de ondervragers en schold hen ook uit. En ze schreef eigenzinnige slogans op de muren van haar cel. Eén van haar slogans luidde: ‘Ik vraag geen genade, om de mof te laten zien dat ik mijn voeten aan hem veeg.’
Doodstraf
Gabrielle Petit kreeg uiteindelijk de doodstraf. Op 1 april 1916 werd ze doodgeschoten op de Nationale Schietbaan in Schaarbeek. Ze was amper 23 jaar oud. Toen het bevel werd gegeven om te schieten riep Gabrielle: ‘Lang leve België, lang leve de ...’. Ze werd begraven waar ze neerviel, in een graf zonder naam.
In 1919, na de oorlog, werd het lichaam van Gabrielle Petit weer opgegraven. Ze was ondertussen uitgegroeid tot een nationale heldin en men wilde haar waardig herbegraven. Er vond een grote begrafenis plaats, waarop ook kardinaal Mercier en koningin Elisabeth aanwezig waren. In 1923 kreeg Gabrielle Petit een standbeeld op het Brusselse Sint-Jansplein. Het is het eerste monument voor een arbeidersvrouw in de Europese geschiedenis.
