ACTUEEL /
De gulle subsidiestroom naar ondernemingen: 20 miljard euro aan vragen
TEKST Bram Van Vaerenbergh / Foto Parilov / 19 NOVEMBER 2025 / LEESTIJD 5 MINUTEN
De Belgische overheid pompt elk jaar miljarden euro’s in bedrijven. “Economische steun”, luidt de uitleg voor elke euro die richting de ondernemingen vloeit. In 2022 ging het om maar liefst 51,9 miljard euro – meer dan het volledige federale overheidsbudget, zonder de sociale zekerheid. Maar levert dat geld ook écht jobs op, of verdwijnt het vooral in winstmarges?
Volgens een studie1 van de Nationale Bank ligt de Belgische steun aan ondernemingen zo’n 1,7% van het BBP (Bruto Binnenlands Product) of 10,8 miljard euro hoger dan het gemiddelde in de eurozone. En dat terwijl de fel bekritiseerde sociale uitgaven wél op hetzelfde niveau liggen. Een analyse van Econosphères/Denktank Minerva2 becijferde dat er in 2022 bijna 52 miljard euro aan directe of indirecte steun naar bedrijven ging, vaak zonder aantoonbaar voordeel voor werkgelegenheid of samenleving.
Renaat Hanssens, adviseur ACV-studiedienst: “Niet alle steun aan ondernemingen is per definitie slecht, laat ons dat duidelijk stellen. Sommige subsidies houden sectoren overeind die het anders veel moeilijker zouden hebben om te overleven. Denk maar aan de zorgsector (bijna 3 miljard euro loonsubsidies), de dienstenchequesector (2 miljard euro loonsubsidies) of maatwerkbedrijven. Ook nacht- en ploegenarbeid wordt ondersteund in bijvoorbeeld de autoassemblage, om concurrentieel te blijven.
Maar naast die nodige steunmaatregelen, bestaan er heel wat subsidies waarvan het maatschappelijk nut op zijn minst twijfelachtig is. Sommige blijven jarenlang bestaan zonder grondige evaluatie, enkel omdat ze ooit via lobbywerk tot stand kwamen. Het meeste geld vloeit naar bedrijven via fiscale voordelen die grotendeels onder de radar blijven. En zelfs maatregelen die al negatief geëvalueerd zijn, blijven bestaan. “De subsidie voor de eerste aanwerving kost jaarlijks 628 miljoen euro.”, zegt Hanssens. “Zowel het Rekenhof als het Planbureau maakten al brandhout van deze subsidie die nauwelijks effect heeft, maar de regering slaat dat advies in de wind. Hetzelfde geldt voor de aftrek van innovatie-inkomsten in de vennootschapsbelasting, nog een miljard waarvan het Planbureau in 2022 geen aantoonbare meerwaarde vond.”
“Meer dan 3,7 miljard euro aan loonkostverlagingen belandt rechtstreeks in de winsten van bedrijven. Dat is geld dat bedoeld was om werk te stimuleren, maar dat gewoon verdwijnt in de zakken van aandeelhouders.”
RENAAT HANSSENS
Loonnormwet
Een ander groot deel van de steun zit in de vermindering van de patronale bijdragen – samen goed voor bijna 9 miljard euro per jaar. Die zogenaamde taxshift moest de kloof tussen werkgeverskosten en nettoloon verkleinen. Waardoor er – in theorie althans – ook ruimte zou moeten zijn voor hogere lonen. In de praktijk wordt die ruimte echter afgesneden door de loonnormwet, die loonstijgingen strikt beperkt. Bedrijven genieten dus van lagere loonkosten, maar werknemers zien daar amper iets van terug. Hanssens: “Meer dan 3,7 miljard euro aan loonkostverlagingen belandt rechtstreeks in de winsten van bedrijven. Dat is geld dat bedoeld was om werk te stimuleren, maar dat gewoon verdwijnt in de zakken van aandeelhouders. Noem dat maar wat het is, nutteloze steun.”
Fiscale cadeaus
De regering-Michel deed er nog een schep bovenop. Ze verlaagde de vennootschapsbelasting van 33% naar 25%. Die maatregel kostte de overheid in 2021 al 4,8 miljard euro, en in 2023 bijna 5,4 miljard. ACV-voorzitter Ann Vermorgen: “Dat werd verkocht als een manier om ons land aantrekkelijk te houden voor investeringen. Maar zonder een Europese minimumbelasting leidt dit tot een race naar de bodem. Ook nationaal holde de regering-Michel de inkomsten verder uit, onder meer door managementvennootschappen nog aantrekkelijker te maken om belastingen en sociale bijdragen te ontwijken. Tel daar nog een resem fiscale vrijstellingen bij – zoals de aftrek voor innovatie, verlaagde tarieven voor kmo’s en andere voordelen zonder duidelijke return – en je komt aan meer dan 20 miljard euro per jaar. Geld waarmee we onze pensioenen kunnen versterken, het openbaar vervoer verbeteren of investeren in zorg en klimaat. In plaats daarvan vloeit het naar bedrijven, vaak zonder enige verplichting om jobs te creëren, in België te investeren of duurzaam te werken. Dat is niet alleen inefficiënt, maar ook sociaal onrechtvaardig: werknemers en gezinnen moeten steeds meer bijdragen, terwijl bedrijven miljardenvoordelen genieten die zelden worden geëvalueerd.”
“Steun aan bedrijven is alleen gerechtvaardigd als ze echte jobs oplevert, de werkdruk verlaagt, duurzame innovatie stimuleert of bijdraagt aan maatschappelijke welvaart. Vandaag staat de subsidiekraan gewoon open, zonder duidelijke maatschappelijke return.”
ANN VERMORGEN
Geen transparantie
Het Rekenhof klaagt dit al jaren aan: er is te weinig controle, te weinig transparantie, te weinig koppeling aan maatschappelijke doelstellingen. Veel maatregelen blijven gewoon doorlopen, zelfs als hun nut allang verdwenen is. Ann Vermorgen: “De overheid moet die steunmaatregelen grondig doorlichten. Publieke middelen horen publieke doelen te dienen. Steun is alleen gerechtvaardigd als ze echte jobs oplevert, de werkdruk verlaagt, duurzame innovatie stimuleert of bijdraagt aan maatschappelijke welvaart. Vandaag staat de subsidiekraan gewoon open, zonder duidelijke maatschappelijke return.”
