ZWART OP WET /
Sekswerkers kunnen nu ook sociale rechten opbouwen
TEKST Anaëlle Akwesi, Fien Vandamme & Bram Van Vaerenbergh / FOTO Silvia Vieira / 15 OKTOBER 2025 / LEESTIJD 5 MINUTEN
Gonnorroe, Chlamidia, HIV/aids en hepatitis B – seksueel overdraagbare aandoeningen – staan voortaan op de lijst met beroepsziekten. Voor u zich verslikt in uw koffie: dit kadert in een veel grotere evolutie rond de emancipatie van sekswerkers. België is het eerste land ter wereld dat – sinds 2024 – sekswerkers een volwaardig werknemersstatuut biedt met een officieel arbeidscontract. Hierdoor kunnen ze sociale rechten opbouwen, zoals pensioen, zwangerschapsverlof en ontslagbescherming.
Toegegeven, ook wij moesten twee keer kijken toen we de nieuwe toevoegingen op de lijst met beroepsziekten zagen. Tijdens onze zoektocht naar meer context spraken we onder andere met Daan Bauwens, directeur van Utsopi – de unie voor sekswerkers. Als antropoloog van opleiding en met jarenlange ervaring als journalist, maakte hij in 2018 een opvallende carrièreswitch door bij Utsopi aan de slag te gaan. Sindsdien is de organisatie sterk gegroeid, mede door de impact van de Covid-19-pandemie. Wanneer we hem vragen naar de erkenning van sekswerkers, benadrukt hij het belang van het bredere traject: een proces van ongeveer vier jaar, gedragen door verschillende betrokken en bereidwillige partijen. “Dat traject begon in maart 2020, toen België voor het eerst in lockdown ging. Corona legde snel en pijnlijk bloot hoe sekswerkers door de mazen van het net vielen. Er was geen bescherming – noch fysiek, noch financieel – om hen door die periode te loodsen. Het ontbreken van een wettelijk statuut betekende ook dat sekswerkers geen rechten konden opbouwen. De pandemie wierp daar een extra scherp licht op.”
Van decriminalisering tot erkenning
Sekswerk viel lange tijd onder een gedoogbeleid: officieel illegaal, maar in de praktijk nauwelijks vervolgd. Die dubbelzinnige situatie zorgde voor heel wat juridische knelpunten. Zo was een contract voor seksuele diensten strijdig met het Burgerlijk Wetboek, waardoor er geen minimale arbeidsvoorwaarden konden worden opgelegd aan werkgevers. “Dat was absurd,” zegt Bauwens. “Sekswerk is werk met aanzienlijke risico’s, maar er was geen mogelijkheid om werknemers de nodige rechten en bescherming te bieden.”
In juni 2022 werd een nieuwe wet aangenomen die zelfstandig sekswerk legaal maakt. Werkgevers vielen echter buiten deze regeling, omdat er dan sprake is van een arbeidsverhouding werkgever-werknemer, wat een heel ander arbeidsrechtelijk kader is. In 2024 kwam er, dankzij een samenwerking tussen de ministers van Justitie, Volksgezondheid en Werk, Utsopi, de socio-medische organisaties Violett en Espace P. en de vakbonden, een arbeidswet voor sekswerkers. Die wet maakte het mogelijk dat sekswerkers legaal sekswerk in loondienst kunnen doen. Ze krijgen ook toegang tot sociale zekerheid, pensioen, vakantiedagen en zwangerschapsverlof. De wet garandeert vier fundamentele vrijheden. Sekswerkers mogen elke klant weigeren. Ze mogen elke seksuele handeling weigeren. Ze kunnen niet verplicht worden om een handeling op een bepaalde manier uit te voeren. En ze mogen op elk moment een seksuele handeling stopzetten. Ook het recht om zelf een contract te beëindigen zonder sancties werd vastgelegd. Dat betekent dat het recht op een werkloosheidsuitkering behouden blijft — niemand mag verplicht worden om sekswerk te doen tegen zijn of haar wil. Tot slot werd het statuut ondergebracht in het paritair comité van de horeca. Deze werkplekken verkopen vaak ook dranken, en de flexibiliteit in werkuren sluit goed aan bij de realiteit van de sector. Een bijkomend voordeel van deze keuze is dat sekswerkers niet gediscrimineerd kunnen worden op basis van de paritaire code op hun loonfiche. “We gaan zelfs zo ver in het anonimiseren van arbeidscontracten dat er vaak geen expliciete vermelding van sekswerk instaat,” zegt Bauwens. “Er wordt verwezen naar een apart document. Wettelijk is dat perfect mogelijk, en zo vermijden we dat bijvoorbeeld toekomstige werkgevers hen hierop afrekenen.”
“Er is nu een duidelijke ondergrens vastgelegd: alles wat daarboven valt, wordt erkend als werk. Hetgeen zich eronder bevindt, dat is uitbuiting.”
Daan Bauwens
De bonafide werkgever
Als onderdeel van de arbeidswet voor sekswerkers worden duidelijke voorwaarden opgelegd aan werkgevers. Een werkgever moet officieel erkend worden door de overheid, vooraleer iemand in loondienst kan treden. De werkgever moet daarvoor aan een aantal strikte criteria voldoen. Zo mag de zaakvoerder geen strafblad hebben voor ernstige misdrijven zoals mensenhandel, diefstal, fraude of prostitutie van minderjarigen. De erkenningsprocedure is relatief eenvoudig en duurt enkele maanden, op voorwaarde dat alles in orde is. “Tot nu toe zijn al vier werkgevers gescreend en goedgekeurd,” vertelt Daan. “Ik weet van elf andere dossiers die momenteel lopen. Potentieel gaat het om 120 à 150 werkgevers. Wij proberen zoveel mogelijk uitbaters aan te moedigen om die erkenning aan te vragen. Niet iedereen die bij hen werkt zal onder contract gaan, maar op die manier gelden er wel minimale arbeidsvoorwaarden voor iedereen.”
Hoewel er nu werkgevers erkend zijn, bestaat er nog geen specifieke werkgeversfederatie die deze groep vertegenwoordigt. “Voor de bestaande werkgeversorganisaties is dit dan ook een nieuw gegeven”, zegt Kris Vanautgaerden van ACV Voeding en Diensten. “Maar ook het organiseren van de werknemers vormt een uitdaging. Sekswerk is vaak tijdelijk van aard, de betrokken werknemers zijn dikwijls van buitenlandse origine en beheersen de taal niet altijd volledig. Bovendien gaat het om verspreide tewerkstelling, wat extra complexiteit met zich meebrengt. Maar binnen ACV Voeding en Diensten hebben we wel wat expertise in het organiseren en vertegenwoordigen van werknemers in verspreide en atypische tewerkstelling. Informeren en sensibiliseren worden daarbij onze eerste kernopdrachten, met als doel om ook in de praktijk te komen tot een volwaardig en duurzaam statuut”, besluit Vanautgaerden.
En nu ?
De wetgeving is één ding, maar beleid in de praktijk brengen een heel ander. De kloof tussen de overheid en de sector van de sekswerkers blijft groot. Veel wachten af wat de concrete gevolgen van de nieuwe wet zullen zijn. Wat betekent het precies om een officiële werkgever van sekswerkers te zijn? Verwacht wordt dat heel wat uitbaters eerder zullen kiezen voor het verhuren van kamers aan zelfstandige sekswerkers. Dat ontheft hen van de verantwoordelijkheid om een erkenning aan te vragen en zichzelf kenbaar te maken aan de overheid. Er zal dus over moeten worden gewaakt dat men niet vervalt in schijnzelfstandigheid.
“Het organiseren van de werknemers vormt een uitdaging.”
Kris Vanautgaerden
Of de nieuwe wetgeving een succes is of wordt valt moeilijk te zeggen. In absolute cijfers gaat het voorlopig nog om een beperkt aantal mensen. Al vindt Bauwens dat voorlopig niet het belangrijkste. “Eerst moeten werkgevers erkend worden, pas daarna kunnen werknemers officieel in dienst treden. Wat voor mij vooral telt, is dat er nu een duidelijke ondergrens is vastgelegd: alles wat daarboven valt, wordt erkend als werk. Hetgeen zich eronder bevindt, dat is uitbuiting.”
