ONDERNEMING /
Spier- en skeletaandoeningen: de stille epidemie op de werkvloer
TEKST Anaëlle Akwesi Mobuka / ILLUSTRATIE Rutger Vanparys / 15 OKTOBER 2025 / LEESTIJD 4 MINUTEN
Oktober is internationaal uitgeroepen tot ‘maand van de ergonomie’. Een uitgelezen moment om aandacht te vragen voor een van de meest voorkomende beroepsziekten: spier- en skeletaandoeningen ofte musculoskeletale aandoeningen (MSA). Deze aandoeningen zijn verantwoordelijk voor een groot deel van het langdurig ziekteverzuim. In België geeft meer dan de helft van werknemers aan met rug-, nek- of schouderklachten te kampen. Toch blijven MSA te vaak onder de radar, omdat ze sluipend ontstaan en te vaak als een individueel probleem worden afgedaan.
MSA omvatten klachten aan spieren, pezen, gewrichten, botten, ligamenten en zenuwen. Ze kunnen acuut zijn, zoals een plotse rugblessure, of chronisch, zoals aanhoudende nekpijn. De impact op het dagelijks leven is groot: pijn, verminderde mobiliteit, vermoeidheid en psychische klachten. Op de werkvloer vertaalt zich dat in verminderde prestaties, tijdelijke afwezigheid en soms zelfs definitieve uitval.
Spier- en skeletaandoeningen ontstaan vaak door slechte arbeidsomstandigheden zoals repetitief werk, lang zitten of staan, hoge werkdruk, te weinig pauzes en een gebrek aan ergonomische ondersteuning. Daarnaast spelen ook maatschappelijke factoren een rol. De pensioenleeftijd stijgt, waardoor meer oudere werknemers met fysieke klachten langer moeten doorwerken. En in vergelijking met vroeger zijn meer vrouwen actief op de arbeidsmarkt, vaak echter in fysiek belastende werkomgevingen, zoals de zorg- en de dienstensectoren. Gevolg: sinds 2009 is het aantal langdurig zieken verdubbeld, tot zo’n half miljoen. 66% van deze toename is in de leeftijdscategorie 50-plus en in 70% van de gevallen betreft het vrouwen.
Nieuwe wetgeving sinds mei 2024
Op 25 mei 2024 trad een belangrijke hervorming in werking: nieuwe regels rond ergonomie en preventie van MSA werden opgenomen in de Codex over het welzijn op het werk. Werkgevers worden extra gestimuleerd om MSA op het werk preventief en gestructureerd aan te pakken en meer in te zetten op ergonomie op het werk. Voor werknemersafgevaardigden is de nieuwe regelgeving een cruciale hefboom.
Werkgevers moeten ergonomie voortaan behandelen zoals arbeidsveiligheid: preventief, structureel en met opvolging. Concreet betekent dit:
• Risicoanalyses: de werkgever moet regelmatig de risico’s in kaart brengen (art. VIII.1-1, §2).
• Preventiemaatregelen: op basis van de risicoanalyse moet de werkgever acties ondernemen. Deze komen in het globaal preventieplan en indien nodig ook in het jaaractieplan (art. VIII.1-3 en VIII.1-4).
• Werk aanpassen aan werknemers: taken en werkposten moeten aangepast worden aan de fysieke mogelijkheden van werknemers. Ook vermoeidheid – fysiek én mentaal – moet voorkomen worden (art. VIII.1-1, §1).
• Opleiding en informatie: werknemers hebben recht op duidelijke info en vorming over ergonomie en MSA (art. VIII.1-5).
Naast dit algemene kader bevat de Codex ook bijzondere regels, o.a. voor beeldschermwerk (titel 2), manueel hanteren van lasten (titel 3) en werk- en rustzitplaatsen bij staand werk (titel 4). De werkgever kan voor dit alles de interne preventieadviseur inschakelen, maar ook een beroep doen op gespecialiseerde preventieadviseurs-ergonomen van de externe dienst voor preventie en bescherming waarbij hij is aangesloten.
-//-
“MSA blijven te vaak onder de radar, omdat ze sluipend ontstaan en te vaak als een individueel probleem worden afgedaan.”
_
Jouw rol als afgevaardigde
Het aanpakken van de risico’s op spier- en skeletaandoeningen vereist een gestructureerde en participatieve aanpak. Als comitélid heb je recht om te weten wat de meest voorkomende klachten in jouw onderneming zijn. Je hebt bovendien een adviesrecht over de risicoanalyse en de maatregelen die de werkgever wil nemen. De arbeidsarts kan signalen hebben van MSA in jouw onderneming en moet deze informatie in het Comité PB delen. Gebruik deze informatie om preventie centraal te stellen in het overleg.
Ook stress speelt mee
MSA zijn niet enkel een fysiek probleem. Psychosociale factoren zoals stress verhogen het risico op pijn en klachten. Stress maakt spieren stijver. Meer adrenaline verstoort de doorbloeding van de spieren, wat sneller leidt tot spierpijn en vermoeidheid. Meer stresshormonen zorgen voor vochtophoping, want kan leiden tot zenuwproblemen. Meer ontstekingsstoffen verhogen de kans op peesontstekingen. Stress is dus niet alleen (het gevolg van) een mentale belasting, maar ook een fysieke risicofactor. En net zoals bij fysieke belasting is de oplossing primaire preventie: maatregelen nemen om stress op het werk te voorkomen.
Tijd voor echte preventie
De nieuwe regelgeving is een stap vooruit, maar of het in de praktijk iets oplevert zal afhangen van hoe ondernemingen dit invullen en hoe sterk werknemersafgevaardigden hierop toezien. Werk mag niet ziek maken. Dankzij de nieuwe wetgeving heb je als werknemersafgevaardigde meer instrumenten om je werkgever hierop aan te spreken. We moeten dringend werk maken van een beleid waarin preventie en welzijn centraal staan. En wie ziek wordt door het werk verdient erkenning, ondersteuning en een menswaardige terugkeer. Spier- en skeletaandoeningen zijn geen individueel probleem, maar een collectieve uitdaging. Laten we ze samen aanpakken.
Kom meer te weten over MSA op www.hetacv.be/msa
