ACTUEEL /
We zijn geen eiland
TEKST Maarten Gerard / FOTO Shutterstock AI / 10 SEPTEMBER 2025 / LEESTIJD 5 MINUTEN
De geopolitieke onrust bleef een rode draad doorheen de zomer en zal ook het komende werkjaar doorwegen. Ondertussen gaat de Arizona-coalitie stug verder met haar flexibilisering van de arbeidsmarkt.
De aanhoudende oorlog en humanitaire crisis in Gaza, waar voor onze ogen een genocide wordt uitgevoerd, blijft de internationale agenda beheersen. De halfslachtige stellingname van de regering overtuigt niet, toont de druk bijgewoonde Gaza-manifestatie. Ook aan het conflict in Oekraïne lijkt geen spoedig einde te komen. Om nog te zwijgen over tal van andere ernstige conflicten zoals in Soedan, Myanmar en Oost-Congo, waar zich eveneens ernstige mensenrechtenschendingen voordoen die internationale aandacht en syndicaal engagement vereisen. Het schenden van werknemersrechten in eender welk land, treft werknemers overal.
Impact Amerikaanse handelsheffingen
In het komende jaar zullen ook de veranderingen in het internationale handelsbeleid voelbaar zijn. De drang van president Trump om iedereen handelsheffingen op te leggen eindigde deze zomer in een akkoord met de Europese Unie tot heffingen van 15% op alle producten die vanuit de EU op de Amerikaanse markt worden aangeboden. Ondertussen worden de heffingen juridisch weer betwist, maar gelet op de onzekerheid zal een impact op onze handel met de VS, en dus onze economie zeker te verwachten zijn. De vraag is of Europa in haar zoektocht naar andere handelspartners sociale en duurzaamheidscriteria voorop zal stellen of – om toch maar zaken te kunnen doen – de lat lager zal leggen. In de Mercosur-deal die voorligt – een vrijhandelsakkoord van de EU met een aantal Zuid-Amerikaanse landen (Brazilië, Argentinië, Uruguay, Paraguay en Bolivia) – lijkt het eerder dat laatste te worden.
Belang internationale overeenkomsten
Internationale overeenkomsten via internationale instellingen spelen nochtans een belangrijke rol in de verdediging van arbeids- en mensenrechten. De Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) kende in juni nog de status van ‘non-member observer state’ toe aan Palestina, wat een belangrijke stap is in de erkenning van rechten van Palestijnen. De IAO past ook art. 33 van de IAO-statuten toe op Wit-Rusland en Myanmar. Dat artikel voorziet dat een lidstaat uitgesloten wordt voor IAO-programma’s en/of speciale procedures moet doorlopen omwille van frequente en zware overtredingen van IAO-conventies. In internationaal volatiele tijden zijn dat belangrijke signalen.
-//-
“Het schenden van werknemersrechten in eender welk land treft werknemers overal.”
_
De IAO kwam eind augustus overigens in het vizier van de Verenigde Staten, die in een presidentieel decreet stelden hun financiering voor de IAO, net als voor tal van andere VN-organisaties en internationale hulporganisaties, stil te zullen leggen. ‘Want de IAO bevordert de syndicalisatie van buitenlandse werknemers en schaadt zo de belangen van onze ondernemingen’ was de motivatie. Kortom, Amerikaanse ondernemingen moeten werknemers buiten de VS schaamteloos kunnen uitbuiten. De passage over de IAO was enkel dagen later weer verdwenen, maar het zegt genoeg over wat te verwachten op het vlak van mensen- en vakbondsrechten vanuit de Verenigde Staten. Het is uitkijken naar de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof over het stakingsrecht. De raad van bestuur legde een geschil daarover tussen werkgevers- en werknemersdelegaties voor. Als het Internationaal Gerechtshof de redenering van de werkgevers volgt dat conventie 87 over vakbondsvrijheid niet het stakingsrecht omvat – wat de gangbare visie was binnen de IAO – ziet het er voor veel vakbonden in de wereld slecht uit.
Hogere maaltijdcheques mogelijk
Tussen de sociale partners kon voor de zomer geen akkoord worden gevonden over de loonmarge. De werkgevers wilden geen duimbreed toegeven. Dat betekende dat de beslissing werd doorgeschoven naar de regering. Gelet op de samenstelling moest daarvan niet veel heil worden verwacht. De regering bevestigde in haar Zomerakkoord dan ook de 0%-loonmarge. Vanaf 2026 kunnen werkgevers wel de waarde van de maaltijdcheques met (maximaal) 2 euro verhogen zonder dat dit binnen de strikte loonnorm valt. Daarvoor zal artikel 10 van de loonnormwet worden toegepast. Ook de invoering van maaltijdcheques waar deze nog niet worden toegekend is dus mogelijk. Ondernemingen die het nieuwe maximale bedrag toekennen (een tussenkomst van 8,91 euro), krijgen een extra belastingaftrek. Ze kunnen dan 4 in plaats van 2 euro aftrekken per cheque. Is het bedrag lager, behouden ze enkel de bestaande aftrek van 2 euro. Het politieke akkoord is een compromis met beperkte vooruitgang, maar biedt sectoren en ondernemingen in ieder geval wel de kans om maaltijdcheques buiten de loonnorm te verhogen. Maar het zal zeker niet alle werknemers gegund worden en de rekening voor de loonnorm komt volgende ronde sowieso ook weer terug.
Eindeloopbaan
In de zomer kwamen we wel tot een akkoord met de werkgevers in de Nationale Arbeidsraad (NAR) rond eindeloopbaan en de klassieke verlengingen gelinkt aan een interprofessioneel akkoord (IPA). De regering geeft aan dit sociaal akkoord van de NAR integraal te volgen. Dat betekent dat er aanpassingen komen in de overgangsregelingen SWT en landingsbanen en dat deze laatste, net als tijdelijke werkloosheid, in de sociale zekerheid nog steeds dezelfde rechten moeten geven als voordien. Gezien de korte timing en onzekerheid over de houding van de regering, werden voor landingsbanen en medisch SWT tijdelijke cao’s gesloten in de NAR tot eind 2025. Zodra er zekerheid is over de KB’s SWT en landingsbanen én duidelijkheid over de gelijkstellingen van tijdelijke werkloosheid en landingsbanen in de pensioenen, kunnen de nieuwe cao’s voor medisch SWT, economische werkloosheid van bedienden en landingsbanen afgesloten worden. Vanaf dan kunnen de sectoren zich hierop aligneren.
-//-
De regering bevestigde in haar Zomerakkoord dat er 0%-loonmarge is. Enkel maaltijdcheques kunnen worden verhoogd.
_
Bijdrage risicogroepen
Ook voor de verlenging van de bijdrage risicogroepen voor 2025-2026 heeft de regering nu op vraag van de sociale partners een KB neergelegd en op 5 september goedgekeurd. De sectoren dienen nu hun cao’s voor de bijdragen aan de fondsen risicogroepen neer te leggen vóór 1 oktober.
Resem adviesvragen in NAR
Intussen liggen in de NAR ook adviesvragen voor rond de uitbreiding van flexi-jobs, de annualisering, de herinvoering van de proefperiode en vooral de Wet diverse arbeidsbepalingen. Die laatste bevat onder meer het afschaffen van de 1/3-arbeidsduur, de beperking van de maximale opzeg en een uitbreiding van overuren. De adviesvragen aan de NAR gaan ook gepaard met vragen rond arbeidstijdregistratie en de definitie van oproepcontracten. Een giftige cocktail die gemaakt lijkt om de arbeidsmarkt op lange termijn systematisch te ontwrichten met korte contracten zonder zekerheid en een afbouw van sociale rechten. Het is afwachten of de werkgevers tot het inzicht komen dat ze hiermee hun eigen arbeidsreserve dreigen op te branden, net op een moment wanneer ze roepen om meer arbeidskrachten. Een vaststelling is ook dat er zeer los wordt omgesprongen met afspraken en prerogatieven van het sociaal overleg, zoals het schijnbaar negeren van cao’s rond opt-outs van flexi-jobs, premies rond nachtwerk en zo meer. Nog los van Europese richtlijnen en internationale conventies.
Overuren
De voorziene bepalingen rond de uitbreiding van overuren – wat eigenlijk interprofessionele onderhandelingsmaterie is – gaan ten vroegste van kracht vanaf 2026. Intussen gaf de regering de werkgevers al een verlenging van de relance-uren tot eind 2025. Het krediet van 120 relance-uren (bijkomende overuren bovenop het wettelijke basiscontingent van 100 vrijwillige overuren) per werknemer dat volgens het afsprakenkader liep tot 30 juni blijft gelden tot eind 2025. Men krijgt dus zes maanden extra tijd om het op te gebruiken.
