We kondigden hier al aan dat het een jaar ging worden van cruciale verkiezingen. We hebben er net weer een achter de rug en het resultaat is weinig geruststellend. Trump keert in januari terug naar het Witte Huis als president van de Verenigde Staten. In de Senaat hebben de Republikeinen al zeker een meerderheid en het ziet er naar uit dat dit ook zo zal zijn in het Huis van Afgevaardigden. Zowat alle verkozenen zijn Trump-aanhangers. In het Hooggerechtshof – de derde macht – geven de door Trump aangeduide conservatieve rechters de doorslag. Dat betekent dat er nog maar weinig grendels zullen staan op zijn beleid.

Wat we daarvan ook mogen vinden, belangrijker is wat we ervan zullen voelen. Het is te vroeg om daar voorspellingen over te doen, zeker gelet op de onvoorspelbaarheid van een figuur als Trump. Maar de keuzes die genomen worden in de Verenigde Staten zullen bij ons economisch en dus ook sociaal doorwerken. Een protectionistisch beleid kan onze economie en vooral industrie pijn doen, net op een moment dat deze al in zwaar weer zit. Erger, de verkeerde geopolitieke keuzes in Oekraïne of het Midden-Oosten kunnen nieuwe schokken veroorzaken, zeker op het vlak van energiebevoorrading en de prijzen, terwijl we de vorige schokken nog aan het verteren zijn. En dan spreken we nog niet van de menselijke en langetermijngevolgen op het vlak van immigratie en klimaatbeleid.

Wat met Europese industrie en Belgische economie?

De precaire toestand van de Europese industrie wordt ondertussen nog eens benadrukt door de situatie in Duitsland waar Volkswagen voor het eerst spreekt van het sluiten van wel drie fabrieken met gevolgen voor tienduizenden werknemers. Tegelijk slaagt de Duitse regering er niet in een duidelijk ondersteuningsbeleid te voeren, gegijzeld door de kleine liberale partner die er voor de zomer op het Europese toneel ook al bijna voor zorgde dat belangrijk Europese richtlijnen over platformwerk en ketenzorg blokkeerden. Het is alvast een treffend voorbeeld van het economische resultaat van een begroting in evenwicht voorrang te geven op investeringen. De Duitse liberalen stapten ondertussen uit de regeringscoalitie, wat de impasse nog groter maakt.

-//-

De keuzes die genomen worden in de Verenigde Staten zullen bij ons economisch en dus ook sociaal doorwerken.

_

Dat brengt ons bij de Belgische context. Ook onze industrie draait stevig onder capaciteit en de impact van de sluiting van Audi-Vorst moet nog komen. Macro-economisch blijft de impact op de arbeidsmarkt voorlopig echter beperkt. Zowel de gewone als tijdelijke werkloosheid zijn stabiel volgens de laatste cijfers. Het aantal flexi-jobbers neemt ondertussen nog steeds toe. We mogen onze economie dus ook niet de put laten inpraten, al is de toekomst onzeker.

Wat met regeringsvorming?

Genoeg werk dus voor een nieuwe federale regering, al is die nog lang niet in zicht. Na de nodige verwijten en rondjes heen en weer, lijkt de Arizona-piste zich verder te zetten. Al is de basisanalyse, ook van Vooruit, van het problematische karakter van de voorstellen gewoon correct. We schreven ze hier al eerder. Als we de N-VA laten doen kunnen we ons sociale model wel opbergen en staan werknemers er alleen voor. Afgekocht met een fiscale hervorming en wat geld in de zak dat er meteen wordt uitgehaald via andere taksen of bijkomende kosten voor publieke diensten. En ten koste van wie zijn werk verliest, ziek valt of op pensioen gaat.

Of Arizona echt hervat, of alsnog Vooruit voor Open Vld wisselt, met of zonder volmachten, valt nog te bekijken. En dus ook hoeveel asociaal beleid we zullen te slikken krijgen. Wel zeker is dat er ons een stevige besparingsronde staat te wachten. Een begroting voor 2025 nog door het Parlement krijgen wordt redelijk onwaarschijnlijk, waardoor ons een reprimande te wachten staat door het missen van de Europese deadline. Of het meer wordt dan dat zal ook afhangen van de andere landen op de strafbank, waaronder Italië en Frankrijk. En wat de irrationele financiële markten zullen doen, al is de constante verwijzing daarnaar door sommigen eerder ingegeven als excuus om hun eigen rechtse voorstellen te verantwoorden als enige alternatief.

Wat met begroting gezondheidszorg?

De lopende onderhandelingen waren voor de huidige regering, en dan vooral onze eerste minister, blijkbaar het excuus om het allemaal wat te laten liggen. Minsterraden komen niet meer fysiek samen en beslissingen worden amper nog genomen. Getuige ook de impasse van de begroting in de gezondheidszorg. Een stevig uitgewerkt voorstel van budget waarbij een evenwicht wordt vooropgesteld door de uitgaven voor geneesmiddelen – lees de grote farmabedrijven – in te tomen, werd door Open Vld en MR geblokkeerd. Waarmee de liberale lobby weer toont waar haar belangen liggen en hoeveel rechtvaardigheid we van die kant in regeringsonderhandelingen kunnen verwachten. Komende weken moet blijken of er een oplossing wordt gevonden die voorkomt dat er geen werkingskader meer is.

-//-

“Of we nu net onder of net op 0 belanden, extra ruimte voor loonsverhogingen binnen het carcan van de loonnormwet lijkt opnieuw niet evident.”

_

Wat met de welvaartsenveloppe?

Minder waarschijnlijk is een snelle doorbraak in het dossier van de welvaartsenveloppe. Zonder zicht op een snelle regering zal die bal weer in het kamp van de regering in lopende zaken komen te liggen. De nodige budgetten zijn voorzien binnen de sociale zekerheid, dus een invulling is mogelijk. Maar dan moeten er nog meerdere partijen in beweging komen. Vanuit de sociale partners is een snel advies niet te verwachten, gelet op de verschillen in standpunten en de wens van de werkgevers om hoe dan ook de koppeling te maken met de onderhandelingen voor een interprofessioneel akkoord (IPA).

Wat met sociaal overleg?

Wat ons brengt bij de komende IPA-ronde. Zonder regering zijn er geen nieuwe initiatieven te verwachten die de onderhandelingen sturen, maar onderhandelen zal ook moeilijk zijn als er door werkgevers toch telkens nog gegokt zou worden op die nieuwe regering. Intussen moeten we onze eigen eisenbundel op punt zetten. Het is nog wachten op de beschikbare loonmarge in de loop van februari. Zelfs met de sjoemelsoftware in de berekening weten we dat de achterstand op de buurlanden grotendeels of volledig zal zijn weggewerkt. Maar of we nu net onder of net op 0 belanden, extra ruimte voor loonsverhogingen binnen het carcan van de loonnormwet lijkt opnieuw niet evident.

In het sociaal overleg zitten we evenwel niet stil. Besprekingen in het kader van herstructureringen lopen en kunnen hopelijk leiden tot een aantal verbeteringen in de cao’s.

We slaagden er ook in met de Nationale Arbeidsraad een mededeling uit te werken waar we alvast in consensus een aantal dwaze ideeën uit de regeringsonderhandelingen counterden, vooral dan rond de rol van het sociaal overleg, maar ook de onwenselijkheid van een fusie van de inspectiediensten.

Minder vlot lopen de besprekingen rond de Federal learning account. Het parlement heeft in eerste lezing een uitstel van de invoering tot april 2025 gestemd, die nu in tweede lezing en in plenaire zitting moet worden bekrachtigd. Werkgevers willen niet praten over verbeteringen zolang ze nog de optie van een afschaffing op tafel zien liggen.

De rol van het parlement zal mogelijk nog verder toenemen. Tot dusver was er een afspraak tussen de regeringsonderhandelaars om geen voorstellen te stemmen met impact op de discussies, maar als de onderhandelingen aanslepen en er geen duidelijk kader heerst, kan dat weer kantelen. Intussen stromen de voorstellen al binnen, gaande van de rechtste evergreens rond onbeperkte studentenarbeid, maar ook het voorstel van MR om in de federale zorgsectoren zware beroepen te erkennen voor het pensioen in lijn met het sociaal akkoord van 2018. Als de grip op het parlement losser wordt kunnen er dus nog vreemde zaken gebeuren.