INTERNATIONAAL /
EU holt zorgplichtrichtlijn voor mensenrechten en milieu uit
TEKST Manon Van Thorre / FOTO Kristof Vadino / 14 januari 2026 / leestijd 3 minuten
Met de goedkeuring van Omnibus I gaf het Europees Parlement grote bedrijven opnieuw de vrije baan om mensenrechten, arbeidsrechten en het milieu te schenden zonder echte gevolgen. Met steun van extreemrechts zetten Commissie, Raad en Parlement een dereguleringsagenda in gang waarvan miljoenen burgers en werknemers – binnen en buiten Europa – maar ook het milieu en klimaat de prijs zullen betalen.
De Rana Plaza-ramp in Bangladesh in 2013 waarbij 1.134 textielarbeiders stierven, wees op het gebrek aan veiligheidsmaatregelen en waardige werkomstandigheden in mondiale toeleveringsketens. Ook in België komen dergelijke wantoestanden voor: in 2022 werden Bengaalse arbeiders slachtoffer van mensenhandel en uitbuiting bij een onderaannemer van Borealis in Antwerpen. Na een jarenlange campagne van het ACV, samen met andere Belgische en Europese vakbonden en ngo’s waaronder WSM, trad in 2024 eindelijk de Europese zorgplichtrichtlijn (CSDDD) in werking. Die verplichtte bedrijven met een jaaromzet van mee dan 450 miljoen euro en meer dan 1000 werknemers om risico’s op mensenrechtenschendingen en milieuschade in hun volledige keten te voorkomen en slachtoffers toegang te geven tot gerechtigheid.
Omnibus I maakt richtlijn bijna tandeloos
De nieuwe regels ontmantelen die bescherming:
• Alleen nog bedrijven met minstens
1,5 miljard euro omzet en 5.000 werknemers vallen onder de richtlijn. Ongeveer 80% van de bedrijven die eerst wel gevat waren wordt vrijgesteld.
• Bedrijven zijn enkel nog verantwoordelijk voor directe leveranciers, niet meer voor misbruiken verder in de keten.
• Relaties met foute leveranciers hoeven niet meer te worden stopgezet.
• De plicht tot de opmaak van klimaattransitieplannen verdwijnt.
• Slachtoffers verliezen de mogelijkheid om bedrijven op EU-niveau aan te klagen en kunnen zich niet meer laten bijstaan door vakbonden of ngo’s.
• EU-lidstaten mogen geen strengere regels invoeren.
Ook duurzaamheidsrapportering uitgehold
De CSRD-richtlijn, die bedrijven verplicht te rapporteren over hun sociale en milieu-impact, wordt eveneens zwaar afgezwakt. De drempel stijgt naar 1.750 werknemers en 450 miljoen euro omzet. Daardoor zou 95% van de bedrijven niet langer duurzaamheidsinformatie moeten openbaar maken en bespreken in het sociaal overleg.
Democratie ingeruild voor lobbywerk
Zelfs de Europese ombudsvrouw stelt vragen bij het gebrek aan transparantie. Vakbonden en middenveld werden amper gehoord, terwijl multinationale lobbygroepen volop hun invloed konden laten gelden.
Werknemers in het Globale Zuiden betalen de prijs
Een vakbondsleider van de Indonesische vakbond KSBSI verwoordde het scherp: “Alleen de grootste bedrijven zullen nog ter verantwoording kunnen worden geroepen. In onze fabrieken en mijnen zullen schendingen opnieuw toenemen: lage lonen, gevaarlijk werkomstandigheden, gedwongen overuren. Onze levens, veiligheid en lokale gemeenschappen mogen niet opgeofferd worden voor het comfort van grote bedrijven.”
Meer info over de zorgplichtrichtlijn en Omnibus I: https://www.hetacv.be/het-acv/europa-internationaal/mondiaal/zorgplicht
Meer info over duurzaamheidsrapportering: (CSRD-richtlijn)
